Acil durum

Status epileptikus: 5 dakikada başlayan yarış

Bir nöbet 5 dakikayı geçtiğinde kendiliğinden durma olasılığı hızla azalır ve beyin hücreleri için risk başlar. Bu yüzden tanım değişti: artık 30 dakika beklenmiyor, 5. dakika tedavinin başlama anıdır. Geciken her basamak nöbetin durdurulmasını zorlaştırır.

İki zaman noktası

t1 = 5 dakika. Nöbetin kendiliğinden durmasının beklenmeyeceği, ilaç verilmesi gereken an. t2 = 30 dakika. Kalıcı hasar riskinin başladığı, yoğun bakım düzeyinde tedavinin gerektiği an.

Aile için: evde ne yapılır?

İlk saniyeler

Saate bakın — nöbetin başlangıç saatini not edin. Hastanede sorulacak ilk şey budur.
Çocuğu yan yatırın, başının altına yumuşak bir şey koyun, çevresindeki sert cisimleri uzaklaştırın.
Ağzına hiçbir şey koymayın, dilini tutmaya çalışmayın, su içirmeyin.
Kasılmayı durdurmaya, kollarını tutmaya çalışmayın.
Mümkünse video çekin — tanı için en değerli belge budur.

Kurtarma ilacı

Hekiminiz kurtarma ilacı verdiyse (bukkal ya da burun içi midazolam, rektal diazepam) 5. dakikada uygulayın.
Doz ve uygulama biçimi çocuğa özeldir; ilacı yanınızda ve son kullanma tarihi geçmemiş bulundurun.
Okul ve kreşte de bir kutu bulunsun; uygulayacak kişi önceden eğitilmiş olsun.
Bir dozdan fazlasını kendiniz vermeyin — solunumu baskılayabilir.

112 ne zaman aranır?

Nöbet 5 dakikayı geçtiyse
Kurtarma ilacı verildiği hâlde nöbet sürüyorsa
Nöbetler arka arkaya geliyor ve çocuk aralarda kendine gelmiyorsa
Solunum zorluğu, morarma varsa
Nöbet suda olduysa, yaralanma varsa, çocuk gebeyse
Çocuğun ilk nöbetiyse

Hastaneye giderken yanınızda olsun

Kullandığı ilaçların listesi ve dozları
Varsa son epikriz, EEG ve genetik rapor
Nöbetin başlangıç saati ve süresi
Çektiğiniz video
Son günlerde ilaç atlanıp atlanmadığı, ateş, kusma, yeni başlanan bir ilaç olup olmadığı

Hekim için: basamaklı tedavi

Aşağıdaki akış, ILAE 2015 zaman noktaları (t1 = 5 dk, t2 = 30 dk) ve ESETT çalışmasının ikinci basamak karşılaştırmalı verisiyle kurulmuştur. Dozlar yetkili hekim kullanımı içindir.

Evre	Süre	Ne yapılır	Doz
Stabilizasyon	0. dakika	Hava yolu, oksijen, damar yolu, kan şekeri, monitörizasyon	Kan şekeri 60 mg/dL altındaysa dekstroz 0,25–0,5 g/kg
Birinci basamak (t1)	5. dakika — nöbet artık status sayılır	Benzodiazepin: damar yolu varsa lorazepam ya da midazolam; yoksa midazolam kas içi, bukkal veya burun içi	Lorazepam 0,1 mg/kg IV (en çok 4 mg) · midazolam 0,2 mg/kg IV, 0,2 mg/kg IM (en çok 6–10 mg) ya da 0,3 mg/kg bukkal/intranazal (en çok 10 mg) · diazepam 0,15–0,3 mg/kg IV (en çok 10 mg) veya rektal 0,5 mg/kg
Birinci basamağın tekrarı	10. dakika — nöbet sürüyorsa	İkinci benzodiazepin dozu	Aynı doz bir kez tekrarlanır. Üçüncü doz verilmez — solunum baskılanır ve ikinci basamak gecikir.
İkinci basamak (yerleşmiş status)	10–30. dakika	Levetirasetam, fosfenitoin (ya da fenitoin) veya valproat. ESETT çalışmasında üçü de eşit etkili (yaklaşık %50) ve eşit güvenli bulundu.	Levetirasetam 60 mg/kg IV (en çok 4,5 g) · fosfenitoin 20 mg FE/kg IV (en çok 1,5 g; ≤3 mg FE/kg/dk, kalp monitörizasyonuyla) · valproat 40 mg/kg IV (en çok 3 g)
Dirençli status (t2 aşıldı)	30–60. dakikadan sonra	Sürekli anestezik infüzyon; yoğun bakım, entübasyon, sürekli EEG	Midazolam infüzyonu 0,05–2 mg/kg/saat; ya da propofol veya tiyopental-pentobarbital infüzyonu, nöbet durana veya patlama-baskılanma görülene dek titre edilir
Süper dirençli status	Anestezik tedavinin 24. saatinden sonra	Anesteziye devam veya yükseltme; ketojenik diyet, immünoterapi (steroid, IVIG, anakinra, tosilizumab), hipotermi düşünülür	Bireyselleştirilir; ketojenik diyet ve immünoterapi 2022 NORSE/FIRES uzlaşısına göre

En sık yapılan üç hata

Benzodiazepinin yetersiz dozda verilmesi. Düşük doz nöbeti durdurmaz ama solunumu baskılar; tam doz verilir.
Üçüncü benzodiazepin dozu. İki dozdan sonrası etkiyi artırmaz, solunum baskılanmasını artırır ve ikinci basamağı geciktirir.
İkinci basamağın geciktirilmesi. Nöbet sürerken beklemek değil, bir sonraki basamağa geçmek gerekir.

Eşzamanlı aranacaklar

Kan şekeri, elektrolitler (sodyum, kalsiyum, magnezyum), kan gazı
Antinöbet ilaç düzeyleri — en sık neden ilacın düşmesi ya da kesilmesidir
Ateş varsa enfeksiyon araştırması; gerekiyorsa lomber ponksiyon
Toksikoloji, amonyak, laktat
Nöbet durduğu hâlde bilinç açılmıyorsa sürekli EEG — konvülzif olmayan status sürüyor olabilir

Dirençli, süper dirençli, NORSE ve FIRES

Dirençli status

Yeterli dozda birinci ve ikinci basamak tedaviye rağmen süren nöbet. Yoğun bakım, entübasyon ve sürekli anestezik infüzyon gerektirir; sürekli EEG ile titre edilir.

Süper dirençli status

Anestezik tedavinin başlamasından 24 saat sonra süren ya da anestezi azaltılırken yeniden başlayan status. Hastaneye yatan çocukların yaklaşık %10–15'i bu tabloya ilerler. Ketojenik diyet, immünoterapi ve hipotermi bu aşamada devreye girer.

Propofol infüzyonu çocukta yüksek doz ve uzun sürede propofol infüzyon sendromu (metabolik asidoz, rabdomiyoliz, kalp yetmezliği) riski taşır; dikkatle kullanılır.

NORSE

Yeni başlangıçlı dirençli status: daha önce epilepsi tanısı olmayan bir çocukta, başlangıç değerlendirmesinde yapısal, toksik ya da metabolik bir neden bulunamayan status tablosu. Bir tanı değil, bir klinik sunumdur; neden aranmaya devam edilir.

FIRES

NORSE'un çocuklarda görülen alt tipi: başlangıçtan 24 saat ile 2 hafta önce ateşli bir hastalık geçirilmiştir; etken bulunabilir ya da bulunamaz. En ağır seyreden biçimdir. 2022 uluslararası uzlaşısı tanı ve tedavi basamaklarını tanımlamıştır; ketojenik diyet ve erken immünoterapi öne çıkar.

Nedene göre düşünmek

Status bir tanı değil, bir acil durumdur; altındaki neden bulunmadıkça tekrarlar. Tedavi sürerken neden araştırması paralel yürür.

Grup	Örnekler
Ateşli / enfeksiyöz	Uzamış febril nöbet, menenjit, ensefalit, sepsis
Yapısal	Kortikal displazi, inme, travma, tümör, hipoksik-iskemik hasar
Metabolik / toksik	Hipoglisemi, hiponatremi, hipokalsemi, üre döngüsü bozuklukları, ilaç veya madde zehirlenmesi
İlaçla ilişkili	İlacın düzeyinin düşmesi, ani kesilmesi, düzensiz kullanımı
Sendromla ilişkili	Dravet sendromu, Lennox-Gastaut, elektriksel status (ESES)
Otoimmün / nedeni bulunamayan	Otoimmün ensefalit, nedeni saptanamayan NORSE ve FIRES

İlaç düzeyinin düşmesi ve ani kesilme en sık önlenebilir nedenlerdendir — İlaçlar sayfasındaki geçimsizlikler bölümünde valproat–karbapenem gibi tuzaklar ayrıca anlatılıyor. Nöbet anında yapılacaklar için Nöbet Rehberi.

Bu sayfanın klinik çerçevesi Prof. Dr. Selçuk Apak ve Prof. Dr. Burak Tatlı'nın Pediatric Epileptology (5. baskı, 2026) kitabının status epileptikus bölümüne dayanır. Dozlar hekim kullanımı içindir; uygulama çocuğun kilosuna, yaşına ve klinik durumuna göre hekim tarafından belirlenir.